De herfst: prachtige kleuren, de mooiste gouden zon, paddenstoeltjes die overal oppoppen en natuurlijk heel veel lekkers om te wildplukken in het najaar! Anne-Fleur deelt een aantal fijne wildplukideeën met planten die de meeste mensen kennen: walnoten, hazelnoten, eikeltjes en rozenbottels.
Het is belangrijk bij wildplukken om zeker te weten wat je plukt; bij twijfel laten staan. Ook is het van belang om met respect voor de natuur en medewezens te plukken en te verzamelen. In deze blog leggen we uit waar je op moet letten als je gaat wildplukken in het najaar.
Walnoten
Walnoten zijn heerlijk en ontzettend goed voor je vanwege de goede vetten die ze bevatten. De walnotenboom (Juglans regia is de variant die we in deze blog laten zien) is een prachtige, statige boom die nog best vaak te vinden is in en rondom steden en oude parken. Hier in Utrecht staat er bijvoorbeeld eentje aan de singel te pronken. Het zijn vaak bomen die het hele jaar niet zoveel aandacht krijgen tót het september is en ze haar vruchten laat vallen.
Walnoten groeien in een soort hulsje, ook wel bolster genoemd. De bolster begint groen, maar rond de herfst begint deze bruin te worden en langzaam te vergaan. Onder de bruine prut vind je dan een walnoot! De bolsters kunnen gebruikt worden om kleurstof mee te maken, zie deze super leuke blog van Evelien waarin ze laat zien hoe je dit doet. De bolsters geven af dus als je ze met blote handen aanraakt, zullen je vingers bruin kleuren (en blijven voor een aantal dagen). Mocht je dit niet willen, kun je de beste handschoenen gebruiken.
Walnoten voor het oprapen!
Mijn tips voor het rapen van walnoten: rol met je schoen over de noot, zo haal je alvast de bolster eraf. Was ze vervolgens thuis en haal ze daarna allemaal uit de schil, of droog ze heel goed voor een aantal weken zodat ze niet gaan schimmelen, dan kun je ze voor langere tijd bewaren.
Tijdens het maken van de foto’s kwamen we nog wat meer wildplukkers tegen: deze kauwtjes! Een prachtig voorbeeld van waarom je nooit alles moet rapen of plukken wat je kan vinden: wij hebben nog een supermarkt, maar de dieren zijn afhankelijk van wat er te vinden is in de natuur. Mocht je in het najaar overal (halve) walnootschillen vinden dan komt dat waarschijnlijk door kauwtjes en eksters: zij laten de walnoten van grote hoogte op steen vallen totdat de schil opent en ze de bij de noot kunnen!
Hazelnoten in het najaar wildplukken
Je eigen gewildplukte hazelnootpasta maken? Dat kan! Dit is de perfecte tijd om hazelnootjes te rapen. De (gewone) hazelaar (Corylus avellana) is in Nederland veel te vinden. Het is een soort struikachtige boom die vaak met veel stammetjes bij elkaar groeit. De bladeren zijn, zeker in het voorjaar, heerlijk zacht. De boom is het makkelijkste te herkennen wanneer de hazelnootjes erin hangen. De hazelnootjes zijn al vanaf eind augustus te plukken, dan zijn ze vaak nog wat klein en jong, als je wat langer wacht groeien ze door. Wanneer ze rijp zijn vallen ze; dan kan je makkelijk rapen. Kijk wel altijd even of er geen gaatjes in zitten: is dat wel het geval, dan was iemand anders je al voor!
Net als met de walnoten kun je de hazelnoten even wassen en dan goed laten drogen. Dan blijven ze lang goed. Je kunt ze roosteren en in de keukenmachine doen met wat suiker en cacao en voila: hazelnootpasta!
Bij Werfzeep gebruiken we ook de hazelaar: de jonge bladeren drogen we om vervolgens als extract in onze boszeep te gebruiken. Hazelaarblad bevat stofjes die doorbloeding kunnen verbeteren en helpen de huid strak te houden. Ook werkt het ontstekingsremmend en zuiverend.
Rozenbottels
Oh, kleine kleurrijke vitamine bommetjes! Rozenbottels voelen voor mij altijd als confetti van de natuur: ik word zo vrolijk van alle rode bolletjes die tussen de langzaam kaal wordende takken groeien. Naast hun uiterlijke vrolijkheid zijn rozenbottels zijn rijk aan vitamine C, lycopeen, bètacaroteen en andere mineralen en vitaminen.
Er zijn veel verschillende soorten rozen en rozenbottels. Allemaal zijn ze eetbaar: bijvoorbeeld de kleinere bottels van de hondsroos (op foto) of de grote bottels van de rimpelroos.
Let wel op: de zaadjes hebben haren waar vroeger jeukpoeder van gemaakt werd: deze wil je niet opeten!
Pluk de rozenbottels wanneer ze felrood van kleur zijn. Ze zijn het zoetst als ze zacht zijn. Dan kun je er tijdens je wandeling heerlijk van snoepen: knijp voorzichtig in de bottel zodat de eetbare pulp uit het gaatje komt waar de bottel aan de struik vast zat. Wees voorzichtig dat er geen verborgen zaadje in zit. De bottels zijn ook al te plukken en te verwerken als ze wat harder zijn. Vaak kun je rozenbottels van eind augustus tot ver in de winter nog vinden, eet ze niet meer wanneer ze helemaal verschrompeld zijn (een beetje rimpelig is prima).
Je kunt de bottels gelijk verwerken of eerst laten drogen. Het vruchtvlees is heerlijk zoetzuur en lekker om rauw te eten, thee van te trekken en is ook heerlijk om jam, siroop en zelfs soep mee te maken. Of gebruik ze in zeep! Rozenbottels bevatten tien keer meer vitamine C dan sinaasappels en dat is niet alleen goed om op te eten, maar ook voor de huid! Evelien wijdde een heel hoofdstuk in het Zeepboek aan rozenbottels. Mocht je het liever gewoon kopen, kan dat natuurlijk ook. We hebben een heerlijke verwarmende zeep met rozenbottelmoes van De Rozenbotteltuin.
Wildplukken in het najaar: Eikels
Ik zou een hele blog over eikeltjes kunnen schrijven maar ik zal me proberen in te houden. De eik (Quercus) is niet alleen een prachtige majestueuze boom: eikeltjes zijn ook nog eens eetbaar! Ze hebben wat meer liefde en voorbereiding nodig, maar dan heb je ook wat: eikels bevatten allerlei vitamines (veel B vitamines) en mineralen, bevatten alle acht aminozuren, zitten vol onverzadigde vetten en zijn dus een ontzettend voedende vrucht. Ze zijn veelzijdig in te zetten als glutenvrij meel en je kunt er ook een koffie-achtig drankje mee maken. Eikels worden al honderdduizenden jaren gegeten en worden voornamelijk in Japan en Korea tegenwoordig ook nog veel gebruikt.
Er zijn ontzettend veel verschillende soorten eiken. Alle eikels zijn eetbaar, maar sommige soorten zijn handiger om te verzamelen als je ze voor eten wilt gebruiken. Sommige eikels zijn groter en bevatten dus veel meer vruchtvlees dan kleinere soorten, ook bevatten sommige soorten meer of minder tannines.
Eikelrecepten
Tannine (looistof) is wat ervoor zorgt dat je zo’n stroef gevoel krijgt in je mond als je bijvoorbeeld een tanninerijke wijn of sterke thee drinkt. Tannines zijn niet per definitie slecht, maar in grote hoeveelheden is het schadelijk voor mensen. Daarnaast is het vooral ontzettend vies (bitter). Eikels bevatten veel tannines, waarschijnlijk is dit een reden dat we het niet (meer) eten; omdat het voorbereidende werk nogal tijd kost. De eikels moeten kleiner worden gemaakt (in een blender bijvoorbeeld) en vervolgens moet het weken in water, dit water moet dagelijks ververst worden tot het helder is (dan zijn de tannines eruit). Als laatste moet het gedroogd worden.
Mocht je eikels gaan verzamelen: raap ze alleen van de grond, ga voor bruine eikels (of laat de groene thuis nog even narijpen) zonder hoedje. Kijk ook hier even of er ergens een gaatje in zit: laat deze dan liggen. Was thuis je eikeltjes in een bak water: eikels die drijven zijn ook niet meer goed (of leeg).
Wat is er toch veel moois te vinden in het wild, ga op pad met deze gids! Wat ga jij wildplukken in het najaar?
